Mads Rage

forfattardagbok

Skribent: Mads

  • Nokre musikkstykke eg har hatt på rotasjon i det siste

    Rakhmaninov: Vocalise (Op. 34 nr. 14). Dette er ein song utan ord, berre sungen som ein vokalmelodi. Det er enkelt, klårt og reint, nesten smerteleg vakkert. Eg er vanlegvis ikkje så glad i romantikken, i motsetnad til mange andre, men det finst unntak, særleg når det er slik som dette, stramt og ikkje overlessa.

    Rakhmaninov: Dei dødes øy. Dette er eit symfonisk dikt som er inspirert av det kjende motivet Die Toteninsel av målaren Arnold Böcklin. Det opnar mørkt og trugande, ruvande nesten, som ein lekkasje frå det som kjem, akkurat som på biletet, som om ein seglar imot øya.

    Händel: Lascia ch’io pianga. Dette er eit stykke som Händel nytta fleire gonger i operasamanheng, men mest kjend frå operaen Rinaldo, og det er ein av dei vakraste ariane eg har høyrt, og eigentleg blant den vakraste musikken eg har høyrt i det heile, sjølv om eg ikkje eigentleg er spesielt glad i opera som format.


    Bach: Schäfe können sicher weiden. Dette er eigentleg ein arie frå Jaktkantaten, og eit av favorittstykka mine av Bach, i alle fall i instrumental versjon.

  • Mord og makt

    Elon Musk kjem til å halda fram med å nekta for at han er ein av dei verste massemordarane i historia. Han tek ikkje ansvar for den makta han fekk til å bråstansa livreddande naudhjelp, til å utføra brotsverk mot menneskeheita. Ikkje eingong gav han andre land tid til å mobilisera for å dekka opp så mykje som råd av det som kom til å mangla, men gjorde det på den mest skadelege måten.

    Når nokon påstår at han har drepe nokon, vert han sint. Han er ikkje einig. Det er som venta. Alt er som venta. Einskildpersonar som får for mykje makt endar opp med å myrda, og ingen har ansvar for det dei held på med, spesielt ikkje dei sjølve. Kven skal halda Trump og Musk ansvarlege etter at regimet fell? Det spørst kva som kjem etterpå.

  • Om trening og kosthald-samfunnet

    Me orienterer oss på ulike måtar etter eit underliggande moralsk syn kring trening og helse som kjem til syne til dømes gjennom at det å vera i god form er sunt, men viss ein tek snarvegar, som å nyttar dopingmiddel og liknande, er det ikkje sunt. Det er jobben i seg sjølv som gjer det sunt. Å tola ubehag.

    Reint faktisk er det sant at mange prestasjonsfremjande medikament har uheldige biverknader. Også dei nye slankesprøytene kan ha det, og desse har også fått ein slags moralsk negativ status, ved at nokre ser det som betre å gå ned i vekt utan å ty til såkalla kunstige hjelpemiddel, endå det likevel kan vera sunt å gå ned i vekt utan å «gjera jobben», som også her i hovudsak består av å tola ubehag, altså svoltkjensle. Sunt, men ikkje sunt nok.

    Likeeins er det med mat. Det ein lagar frå botnen vert sett som sunnare enn ferdigmat, og kanskje også restaurantmat, sidan restaurantar ofte kan nytta meir salt og usunt feitt for å heva smaken. Moralsk sett er det betre å laga noko sunt og godt enn noko usunt og endå betre. Det ligg jamvel ein moralsk kvalitet i å tvinga i seg sunne ting som smakar ille, å tola ubehag, eventuelt å nekta seg nyting. Å ikkje gi etter for kortvarige, sanselege gleder.

  • Noreg er flinkast i klassen på KI-bruk

    Dei mest skrullete folka på ytre høgre er ofte dei som er mest opptekne av KI, og då spesielt generativ KI. Generelt sett er det ei politisk slagside mot høgre blant KI-entusiastar. I tillegg verkar det som om mange politikarar er i overkant entusiastiske, uansett politisk ståstad, til dømes digitaliseringsminister Karianne Tung (AP), som hadde det bisarre målet om at 80% av offentleg sektor skulle «ta i bruk KI» innan 2025. Kvifor ein skal tvangsfora offentleg sektor med internasjonale tek-gigantar som skapar fleire problem enn dei løyser, har eg ikkje sett noko rasjonelt svar på, anna enn at det har med makt og pengar å gjera. Ein kunne fint heller ha argumentert for å forby ukritisk KI-bruk i staten, slik at me til dømes ikkje gir fascistiske tek-gigantar unødvendig innsyn i sensitive data, men dette er vel ikkje ei politisk vinnarsak.

  • KI-skam

    Overraskande mange folk publiserer presumptivt seriøse sakprosatekstar som dei har laga med KI/LLM, til dømes debattinnlegg, artiklar og jamvel heile bøker, som boka Lise vs. Gianni, som Cappelen Damm måtte trekkja frå marknaden fordi ho openbert ikkje var lesen av eit einaste menneske.

    Lat meg seia det klårt: Viss du nyttar KI på denne måten, så er du ein idiot. Du har hoppa over sjølve tenkinga, som er det essensielle, og gått rett på formidlinga, men kva er det du formidlar? Det er akkurat det same som kva som helst idiot hadde fått ut av språkmodellen dersom ho eller han hadde putta inn det du har starta med.

    Mange vil innvenda at dei berre nyttar LLM-teksten som eit utgangspunkt. Det er fleire problem med dette, som kjem an på kva type tekst det er snakk om. Det mest openberre er framleis at du hoppar over det viktigaste (tenkinga), og deretter prøver å ettermontera noko som liknar. Det vil også vera lett å lata seg føra av det som allereie er der, å lura seg sjølv til å formidla noko som ser kurant ut, men ikkje er det.

    Dersom teksten skal verta din eigen, må han redigerast til det punktet at du i praksis har skrive han ein gong til; det er ingen snarveg om du ikkje tek snarvegar. Dersom du skal spara tid eller arbeid, må du lata LLM ta nokre avgjerder for deg, og straks du gjer det, gir du også avkall på integriteten til teksten. Du innrømmer at du spelar terning.

  • Tid

    Mekaniske klokker er meir unøyaktige enn moderne klokker. Dette er grunnen til at me frå gammalt av seier halv, kvart over, fem på og så vidare, i staden for til dømes nitten trettisju, slik ein seier det i kringkastinga.

    Klokkeentusiastar bryr seg lite om presisjonen sjølve tidsmålinga. For dei er det å smykka seg med finmekanisk handverk det sentrale. Ei omtrentleg tid er godt nok. Er det kanskje jamvel litt bra å ha ei unøyaktig klokke? Nokre folk er kanskje av typen som vert stressa av dette, men det kan vel også tenkjast at ein får eit meir avslappa forhold til tida når det ikkje heile tida skal vera på sekundet presist. Ein signaliserer at det er verda som må venta, og ikkje ein sjølv.

  • Tyrann

    Kunne eg ha vorte ein tyrann? Dersom eg hadde makt lik Vladimir Putin eller ein annan diktator, kunne eg ha gjort same slags ting? Det er ein glidande overgang frå det punktet der ein byrjar å misbruka makt til når det byrjar å verta for seint å angra. Ein vert paranoid, fryktar for livet sitt, kjenner at det er livsviktig å undertrykka fiendar, å triumfera på eit eller anna vis, men for kva?

    Med eitt er ein ein gammal mann, fanga i ei rolle som ein ikkje kan gå ut av. Ein har sendt fleire hundre tusen landsmenn og naboar i døden, øydelagd diplomatiske relasjonar for all overskodeleg framtid og gjort seg til hatobjekt for den siviliserte verda. Men for kva? Ein tåpeleg draum, eit forfengeleg sjølvbilete.

    Sender du mange nok i døden, vert du ein stor mann i historia. Korleis forstår me at Aleksander den store og Napoleon – to elles lærde og kloke menn – kunne forårsaka så mykje død og liding over private, tåpelege maktambisjonar? Og kor stor del av historia er forma av einskildmenneske med manglande bakkekontakt, med grandiose personlegdomsforstyrringar – folk som nærast er narra til å tru at dei er betre og viktigare enn alle andre?

    Å styra eit heilt land som diktator, å ha så mange lagnader i hendene, ville ha tært på samvitet, gjort meg nomen. Ein kan ikkje gjera alle til lags. Ein tek til å forakta dei som aldri er nøgde. Og kva om ein gir frå seg makta, kva om det skal haldast val, kven vil då vinna fram? Einkvan vil sjå sitt snitt til å kuppa makta, heilt sikkert. Nei, det kan ein heller ikkje lata skje. Ein kan ikkje lata grupper væpna seg, ein må halda på kontrollen.