Mads Rage

forfattardagbok

Skribent: Mads

  • KI-skam

    Overraskande mange folk publiserer presumptivt seriøse sakprosatekstar som dei har laga med KI/LLM, til dømes debattinnlegg, artiklar og jamvel heile bøker, som boka Lise vs. Gianni, som Cappelen Damm måtte trekkja frå marknaden fordi ho openbert ikkje var lesen av eit einaste menneske.

    Lat meg seia det klårt: Viss du nyttar KI på denne måten, så er du ein idiot. Du har hoppa over sjølve tenkinga, som er det essensielle, og gått rett på formidlinga, men kva er det du formidlar? Det er akkurat det same som kva som helst idiot hadde fått ut av språkmodellen dersom ho eller han hadde putta inn det du har starta med.

    Mange vil innvenda at dei berre nyttar LLM-teksten som eit utgangspunkt. Det er fleire problem med dette, som kjem an på kva type tekst det er snakk om. Det mest openberre er framleis at du hoppar over det viktigaste (tenkinga), og deretter prøver å ettermontera noko som liknar. Det vil også vera lett å lata seg føra av det som allereie er der, å lura seg sjølv til å formidla noko som ser kurant ut, men ikkje er det.

    Dersom teksten skal verta din eigen, må han redigerast til det punktet at du i praksis har skrive han ein gong til; det er ingen snarveg om du ikkje tek snarvegar. Dersom du skal spara tid eller arbeid, må du lata LLM ta nokre avgjerder for deg, og straks du gjer det, gir du også avkall på integriteten til teksten. Du innrømmer at du spelar terning.

  • Tid

    Mekaniske klokker er meir unøyaktige enn moderne klokker. Dette er grunnen til at me frå gammalt av seier halv, kvart over, fem på og så vidare, i staden for til dømes nitten trettisju, slik ein seier det i kringkastinga.

    Klokkeentusiastar bryr seg lite om presisjonen sjølve tidsmålinga. For dei er det å smykka seg med finmekanisk handverk det sentrale. Ei omtrentleg tid er godt nok. Er det kanskje jamvel litt bra å ha ei unøyaktig klokke? Nokre folk er kanskje av typen som vert stressa av dette, men det kan vel også tenkjast at ein får eit meir avslappa forhold til tida når det ikkje heile tida skal vera på sekundet presist. Ein signaliserer at det er verda som må venta, og ikkje ein sjølv.

  • Tyrann

    Kunne eg ha vorte ein tyrann? Dersom eg hadde makt lik Vladimir Putin eller ein annan diktator, kunne eg ha gjort same slags ting? Det er ein glidande overgang frå det punktet der ein byrjar å misbruka makt til når det byrjar å verta for seint å angra. Ein vert paranoid, fryktar for livet sitt, kjenner at det er livsviktig å undertrykka fiendar, å triumfera på eit eller anna vis, men for kva?

    Med eitt er ein ein gammal mann, fanga i ei rolle som ein ikkje kan gå ut av. Ein har sendt fleire hundre tusen landsmenn og naboar i døden, øydelagd diplomatiske relasjonar for all overskodeleg framtid og gjort seg til hatobjekt for den siviliserte verda. Men for kva? Ein tåpeleg draum, eit forfengeleg sjølvbilete.

    Sender du mange nok i døden, vert du ein stor mann i historia. Korleis forstår me at Aleksander den store og Napoleon – to elles lærde og kloke menn – kunne forårsaka så mykje død og liding over private, tåpelege maktambisjonar? Og kor stor del av historia er forma av einskildmenneske med manglande bakkekontakt, med grandiose personlegdomsforstyrringar – folk som nærast er narra til å tru at dei er betre og viktigare enn alle andre?

    Å styra eit heilt land som diktator, å ha så mange lagnader i hendene, ville ha tært på samvitet, gjort meg nomen. Ein kan ikkje gjera alle til lags. Ein tek til å forakta dei som aldri er nøgde. Og kva om ein gir frå seg makta, kva om det skal haldast val, kven vil då vinna fram? Einkvan vil sjå sitt snitt til å kuppa makta, heilt sikkert. Nei, det kan ein heller ikkje lata skje. Ein kan ikkje lata grupper væpna seg, ein må halda på kontrollen.

  • KI-bilete og statusen til biletmediet

    At KI-skapte bilete vert meir vanlege, endrar korleis eg ser på bilete. Eg brukar tid på å lura på om eit bilete er KI-skapt, og granskar det på ein annan måte enn eg ville ha gjort før. Dette er ikkje berre eit problem som sit i hovudet mitt, for eg har blitt slik av å utsetjast for bilete som ikkje heng på greip – bilete der eg prøver å finna ei meining som ikkje er der.

    I utgangspunktet ser eg nøye på bilete. Eg har interesse for visuell kunst, har fotografert og redigert mykje bilete og video, og har også litt utdanning på feltet, så eg ser på bilete og tenkjer over kva dei seier, også teikningar, måleri og illustrasjonar. Det finst mange som ikkje er vane med å gjera dette, og har eit mindre medvite forhold til bilete, og det er ikkje sikkert dei opplever den same frustrasjonen med stadige KI-bilete. For desse kan det henda at dei fleste slike bilete glir motstandslaust forbi, saman med andre typar bilete.

    I ein visuell kultur med stadig fleire av desse syntetiske elementa, trengst det meir medvit kring bilete og biletbruk, men det kjennest som om utviklinga går den andre vegen, at statusen til biletmedium vert lågare, at bruk av KI kan gjera at mange lærer seg til å ignorera bilete endå meir, ikkje bruka tid på dei, og at også bilete som er laga av menneske som har ein intensjon og noko å formidla med biletet får lågare verdi som følgjer av dette. Det vil seia at me ikkje berre erstattar menneskeleg meining med meiningslaus etterlikning, men også at grunnlaget for å sjå meininga vil forvitra. Bruk av slike bilete er ikkje berre respektlaust overfor mottakaren, det er ei grunnleggjande misforståing av kva kommunikasjon er. Det er å tru på at det finst eit surrogat for kommunikasjon.

  • Fri vilje

    Eg har aldri heilt kunna forstå dei harde deterministane som seier at me ikkje har fri vilje. Dette standpunktet synest dessutan å vera basert på forsking som handlar om ørsmå skilnader mellom hjerneaktivitet og medviten reaksjon i samband med binære avgjerder med kort tidshorisont. Dette er også dei situasjonane der det er naturleg å tru at me vert mest påverka av andre ting enn medvitne tankeprosessar.

    Å tenkja over ei komplisert avgjerd i dagar og veker vil vera noko heilt anna, som ikkje kan vera målbart på same måte. Om det fanst ein konsekvent måte å sjå så langt fram i tid på, ville det vore interessant, men treffprosenten måtte ha vore hundre prosent, og det kjennest umogeleg å sjå føre seg korleis ein skulle ha avgrensa målet for ei slik undersøking. Det kjennest meir som religion enn vitskap.

    Dersom den harde determinismen er usann, men ein likevel trur på han, så vil han framleis ha visse konsekvensar for korleis ein lever livet sitt, til dømes når det gjeld etikk – det finst ikkje eigentleg noko personleg ansvar.

    Dersom han er sann, og ein trur på han, kan det nesten verka betre å tru han er usann, og å leva som om ein har fri vilje. For kva er eigentleg nytteverdien i å tru han er sann viss han faktisk er det? Og kva er eigentleg sanning i denne samanhengen?

    Stundom kan det vera skremmande å innsjå kor mykje ein faktisk vert påverka av omgivnadene, men eg vel å tru at eg, om ikkje anna, i alle fall har ein snev av halvfri vilje.

  • Dwarf Fortress

    Dataspelet Dwarf Fortress kom ut i 2006 og var mellom anna ei viktig inspirasjonskjelde for det meir kjende spelet Minecraft. I 2012 vart det teke inn i samlinga til Museum of Modern Art i New York, og i 2022 kom det i ei utgåve med grafikk.

    Den klassiske versjonen, som er gratis, kjem nemleg utan grafikk, eller rettare sagt med ASCII-teikn som grafisk grensesnitt, og desse må ein læra seg å tolka om lag slik ein les noter, berre meir kaotisk. Alternativt kan ein installera ein tredjeparts pakke med grafikk. Denne utgåva har eg aldri spelt, men med ujamne mellomrom høyrt snakk om, utan heilt å sjå appellen.

    Spelet har rykte på seg for å vera det mest komplekse som er laga, og har dessutan knotete design og ei utruleg bratt læringskurve, i tillegg til at det er umogeleg å vinna. Likevel er det altså enormt mange som har spelt det i tjue år, og det har vore under utvikling endå lenger. Skaparen, Tarn Adams, ser på spelet som livsverket sitt.

    Eg prøvde nyleg grafikk-utgåva, og på eit par kveldar gjennomførte eg ein opplærings-runde, som enda med katastrofe, før eg starta ein ny omgang der eg prøvde å førebu meg på at noko slikt kan skje ein gong til. Spelet er på mange måtar nådelaust, men det forlokkande ved det er den opne (og algoritmegenererte) verda, som er noko eg alltid har sett pris på ved spel, og som er ein eigenart som skil spelmediet frå slikt som film og bøker. Innanfor spelrammene skapar ein si eiga forteljing, og vert ein del av den større historia til den verda ein opererer i.

    Spelet er tidkrevjande og tidvis frustrerande. Det er nokre bugs i det, som ingen har hastverk med å retta, og av og til veit eg ikkje om noko er ein bug eller om det skal vera slik, men det er ikkje verre enn at det vanlegvis går an å finna ut av. Mykje handlar om å prøva og feila, særleg dersom ein synest det øydelegg moroa å lesa seg opp på korleis det er best å gjera ting, slik som eg gjerne gjer, men når det er sagt, finst det også ein del heilt banale ting som det er for tidkrevjande å finna ut av sjølv. Eg trur ikkje eg bør tilrå kven som helst å spela dette. Sjølv med grafikkversjonen er det nok også ein fordel å vera typen som toler eit ASCII-basert Rogue-spel.

  • Sjøen

    Eg voks opp mindre enn hundre meter frå sjøen. Me hadde båt, og eg tenkte ikkje vidare over at dette var eit privilegium. Det var dei som hadde store og fine båtar som var privilegerte. Å ha ein vanleg 14-fotar var normalt. Me ungane kunne køyra ut mellom holmane og sjå oss omkring, kanskje gå i land på ei folketom strand og sjå om me fann noko spanande.

    No bur eg berre eit par kilometer frå Oslofjorden, og berre å ha ein enkel robåt kunne ha vore fint, men eg veit ikkje kvar eg skulle hatt han, eller eigentleg kva eg skulle ha gjort med han. Her finst ingen hemmelege øyer ein kan gå i land på og ha heilt for seg sjølv. I staden er dei mål for båtruter eller proppfulle av overprisa småhytter. Båt er noko meir eksklusivt for byfolk, det er for dei som har pengar og kontaktar.

    Så eg saknar den enkle sjøen, på same vis som eg tek til å sakna fjellet, som me heller ikkje har her, altså den typen landskap som eg voks opp i. Eg kan framleis finna vegen mellom holmane der.