Mads Rage

forfattardagbok

Kategori: Samtida

  • Ferdigtygde synspunkt

    Ofte kan eg kjenna at ferdigtygde synspunkt i liten grad interesserer meg, men mange har desse, og flaggar dei i tide og utide. Slike synspunkt kan ein ta frå folk ein av ulike grunnar identifiserer seg med, og ein treng ikkje å skaffa seg grunnleggjande kunnskap om kvifor desse synspunkta eventuelt kan vera riktige. Det er heller ikkje sikkert at dei ein tek det frå har denne kunnskapen, men det er i praksis heller ikkje viktig, så lenge ein kan høyra til i den rette gruppa.

    Det er lett å hamna i eit landskap der samtale, diskusjon og debatt er vanskeleg å skilja frå einannan.

    Korleis får me genuine og verdifulle samtalar, der ein stiller seg saman om ei felles undring, eit ynskje om å nærma seg innsikt kring eit tema? Det skjer nok lettast andlet til andlet, i eit format der ein ikkje aktivt prøver å misforstå kvarandre, men desse situasjonane synest det å verta færre av, medan stadig fleire formar meiningane og samtalestilen sin ut frå ei digital offentlegheit der merksemd er valuta.

  • Kjensler og tekstmeldingar

    Det er nokre år sidan det brått gjekk opp for folk flest at ungdommar hadde teke til å synast at det verkar surt å nytta punktum i SMS og direktemeldingar. Anten det, eller så var det altfor «care», altså at ein vert lesen som ukul fordi ein bryr seg for mykje om grammatikk.

    Dessutan får eg kjensla av at det verkar surt å ikkje nytta smilefjes, og det skal ikkje vera kva som helst smilefjes, ikkje det vanlege smilefjeset, som kan tolkast som passiv-aggressivt, men det smilefjeset med lukka augo og raude kinn, det er liksom det ekte smilefjeset.

    Kvifor er det då ikkje «care» å nytta smilefjes og å bry seg så mykje om å nytta akkurat korrekt smilefjes? Vel, det er fordi du anstrenger deg for å gi mottakaren ei god kjensle (implisitt: ingen får ei god kjensle av korrekt grammatikk).

    Ein kan nok vera ein slik som skriv med korrekt teiknsetjing og aldri nyttar smilefjes, men har du fyrst falle uti og nytta smilefjes ein gong, så vil det merkast dersom du ikkje nyttar det neste gong. Det vert som å smila til nokon du møter, og deretter ikkje gjera det lenger.

    Vidare verkar det å vera etablert at ein i SMS-språket nyttar sterkare positive ord. Ein kan ikkje berre seia at noko er ok, men ein må seia at det er supert, konge eller heilt glimrande. Det er heller ikkje «care», av same grunn som at smilefjes ikkje er det. Rett nok er det litt «care» å bry seg om kva slags nye normer tenåringar finn på, men det går ikkje an å bry seg så mykje om det som dei gjer sjølve.

  • Ureieleg retorikk

    Det er lite som irriterer meg meir i valkamp og politisk debatt enn ureieleg retorikk. I staden for sakleg diskusjon, vert det til eit teater med ulike figurar og deira fakter og triks. Menneskeleg, men tragisk.

    Stundom tenkjer eg at det ideelt sett ikkje skulle ha vore personar i politikken, berre saker, prioriteringar og budsjett. Men så er det også slik som i juss, at ein treng eit menneskeleg element for at det ikkje skal gå heilt gale. Ein treng kjensler og engasjement som passar på at det ikkje sklir ut. Sjølvsagt kan det skli ut likevel, og gjerne også på grunn av kjensler og engasjement, som historia har synt, men det er nok vanskeleg å skapa engasjement utan også å sjå ekte engasjement.

    Så er det også slik at retorikk, og særleg ureieleg retorikk kan vera skadeleg, kan bidra til misinformasjon, styrking av farlege fordommar, og kort sagt fordumming, og det er nok eit problem på alle kantar av det politiske spekteret, men det er er særleg dei verste populistane som nyttar dette som eit medvite grep, og kjem med polariserande og overdrivne utsegner, som gjerne eigentleg skal fungera som forkledde angrep på politiske motstandarar. Dei som i hovudsak er einige med den som snakkar, har ein tendens til ikkje å sjå dette, for det råkar liksom ikkje dei sjølve. Dei som ikkje er einige, kan gjerne tenkja at den som snakkar er fullstendig idiot. Det kan sjølvsagt vera tilfellet, men oftare er det nok ein kalkulert metode. Dette utelukkar sjølvsagt ikkje at den som nyttar metoden tilfeldigvis også kan vera idiot.

  • Folk har byrja å komma attende frå dei døde

    I ei amerikansk rettssak har familien til ein mann som vart drepen nytta kunstig intelligens til å laga ein video der avdøde mellom anna tilgir gjerningsmannen, bortsett frå at det som vert sagt sjølvsagt ikkje kjem frå mannen sjølv, men frå dei pårørande.

    Dette hadde vore sjokkerande nok i seg sjølv, men i ei rettssak er det heilt ubegripeleg. Dommaren skal jamvel ha takka for dette bidraget. Eg kan nesten ikkje tru anna enn at det må vera noko journalistane har misforstått her, men det ser altså ikkje slik ut.

    Dei pårørande legg ord i munnen på den døde og klistrar dette på ein deepfake-versjon. Dette har eg lenge tenkt at kom til å skje, men eg hadde sett føre meg at det kom til å verta i form av digitale modellar folk kunne ha på mobilen og snakka med, noko som for så vidt også kan verka litt makabert, og fortener ein separat analyse, men det er i det minste ei privatsak.

    Om eg skal leggja velviljen til, så kan eg på eit vis forstå at folk som manglar fantasi og innlevingsevne kan kjenna på eit behov for dette, og om det ikkje er gjort allereie, så er det nok berre eit tidsspørsmål før nokon gjer det til stor forretning.

  • Innvendingar mot KI

    Eg testa KI-chatbotane grundig då dei kom for nokre år sidan, og i løpet av nokre dagar hadde eg funne ut det meste av kva dei kunne og ikkje kunne. Etter det har eg knapt nytta dei, og i alle fall ikkje til noko som var særleg nyttig eller viktig.

    Stundom snakkar eg med folk som nyttar KI-chatbotar til alt mogeleg, og som jamvel betalar månadsabonnement for å nytta det privat. Inntrykket mitt er at dette vert drive fram av ein altfor ukritisk og sjølvsentrert teknologioptimisme. Det same kan ein sjå når det offentlege har som uttalt mål at 80% av offentlege verksemder skal «ta i bruk KI», kva enn det tyder – det er det ingen som veit, ein vil berre ikkje hamna bakpå.

    Folk nyttar det til å skriva saksdokument til foreiningar og lag, skriva e-postar, samandrag, planar og framlegg. Noko av det raraste eg høyrer er når folk puttar inn ei setning om det dei vil få fram, og resultatet vert fleire avsnitt med overflødig tekst, som så vert nytta. Ein kan sjølvsagt også nytta ein slik chatbot til å stramma inn ein tekst, men det verkar som om trenden går andre vegen, og at me vert utsette for stadig meir av denne syntetiske og hallusinerande fyllteksten, jamvel i avisartiklar har eg sett slike hallusinasjonar. Dersom ein kjem med innvendingar mot at det er for mykje sprøyt, vil sjølverklærte ekspertar gjerne kontra med at det er viktig å læra seg å skriva riktig «prompt», noko som tyder på ei misforståing av korleis dette fungerer, sjølv om det å jobba med dette i praksis gjerne gjer at ein oppfattar resultatet som betre, anten dette kjem av persepsjon, seleksjon eller ein kombinasjon av faktorar.

    Heile greia kjennest uansett som eit perfekt døme på å skapa eit kunstig behov. Etter ei stund kjem me til å gløyma kor kunstig det er, og så vert det eit faktisk behov fordi nesten ingen er i stand til å lesa eller skriva lenger.

  • Attende etter endå ei heimevernsøving

    Å vera vernepliktig soldat er vanlegvis, sjølv i tider som desse, stort sett ei fredeleg og lite risikabel ulempe. Men i ytste konsekvens er det å setja livet på spel til fordel for nasjonen og dei eg er glad i, men ikkje berre for dei – også for alle slags andre folk som kanskje ikkje eingong forstår eller tenkjer på at eg gjer det, eller som jamvel mislikar at eg gjer det. Det er å setja livet på spel til fordel for liva og rettane til folk som har mobba meg i oppveksten, som har stole frå meg eller snytt meg, folk som snik seg unna, folk med for mykje pengar og for lite moral, folk som misbrukar makt, nynazistar, idiotar og alle som hatar slike som meg.

    Kvifor er det då akkurat eg som skal gjera dette? Det er ein nærliggjande tanke, men han bit seg sjølv i ræva, for kvifor skal einkvan annan, heller enn eg, gjera det? Kva er det som er så spesielt meg meg, som skulle tilseia at eg burde sleppa? I sin tur vert dette til eit spørsmål om kvifor nokon skal måtta gjera dette i det heile, og det er også eit resultat av at det finst folk som lagar problem i verda. Kanskje er det ikkje alltid så enkelt, men stundom er det faktisk det. Kvifor kan slike som Vladimir Putin eksistera? Kven er det som gjer han mogeleg? Han er ein arketypisk tyrann og superkjeltring, som om han vert fødd og halden oppe av menneskeleg frykt.

    På den eine sida er det ikkje pliktteneste i fredstid mykje å klaga over, på den andre sida kjennest det urettvist at noko som fører med seg eit slikt alvor nærmast fungerer som eit lotteri. Min militære karriere er snart over, og eg kjem mest truleg aldri meir til å få skarpe oppdrag, men nett no ser det meir usikkert ut for dei som kjem etterpå.

  • Skjønnlitteratur med kunstig intelligens?

    Nokre meiner at generativ kunstig intelligens eignar seg til å skapa skjønnlitteratur. OpenAI har jamvel nett lansert ein språkmodell som skal eigna seg til dette, endå ein språkmodell manglar intensjon, og dermed aldri kan produsera noko anna enn eit meiningstomt skal av noko som liknar på ei historie. Det er likevel kanskje nok til å lura nokre investorar.

    Sidan dagens språkmodellar må gjetta kva ord som mest sannsynleg høver i ein bestemt samanheng, vil dei vera ute av stand til å ta val som faktisk er kreative. Dersom ein skulle introdusera eit element av kreativitet (mindre sannsynlege val), vil dette øydeleggja det som er styrken til modellen, nemleg at ting ved fyrste augekast stort sett ser ut til å henga i hop. «Kreative» val vil resultera i kaos, nettopp grunna mangelen på overordna intensjon. For å «løysa» dette treng ein noko heilt anna enn berre ein språkmodell.

    Eit anna spørsmål er kva som finst av vilje til å lesa slikt, ut over kuriositetsverdien. Det går sjølvsagt an å skapa historier som er personleg tilpassa deg som individ, om du har spesielle ynskje om noko som ikkje finst, men desse vil også ha dei same veikskapane som alle andre KI-historier, som heile tida saboterer seg sjølve gjennom å henga fast i konvensjonar, og dermed berre skapar handling som er meiningslaus. Likevel er det dei same konvensjonane som får det til å likna på historier, så det som er sjølve styrken er også det same som gjer at det ikkje fungerer.