Mads Rage

forfattardagbok

Kategori: Samtida

  • Om trening og kosthald-samfunnet

    Me orienterer oss på ulike måtar etter eit underliggande moralsk syn kring trening og helse som kjem til syne til dømes gjennom at det å vera i god form er sunt, men viss ein tek snarvegar, som å nyttar dopingmiddel og liknande, er det ikkje sunt. Det er jobben i seg sjølv som gjer det sunt. Å tola ubehag.

    Reint faktisk er det sant at mange prestasjonsfremjande medikament har uheldige biverknader. Også dei nye slankesprøytene kan ha det, og desse har også fått ein slags moralsk negativ status, ved at nokre ser det som betre å gå ned i vekt utan å ty til såkalla kunstige hjelpemiddel, endå det likevel kan vera sunt å gå ned i vekt utan å «gjera jobben», som også her i hovudsak består av å tola ubehag, altså svoltkjensle. Sunt, men ikkje sunt nok.

    Likeeins er det med mat. Det ein lagar frå botnen vert sett som sunnare enn ferdigmat, og kanskje også restaurantmat, sidan restaurantar ofte kan nytta meir salt og usunt feitt for å heva smaken. Moralsk sett er det betre å laga noko sunt og godt enn noko usunt og endå betre. Det ligg jamvel ein moralsk kvalitet i å tvinga i seg sunne ting som smakar ille, å tola ubehag, eventuelt å nekta seg nyting. Å ikkje gi etter for kortvarige, sanselege gleder.

  • Noreg er flinkast i klassen på KI-bruk

    Dei mest skrullete folka på ytre høgre er ofte dei som er mest opptekne av KI, og då spesielt generativ KI. Generelt sett er det ei politisk slagside mot høgre blant KI-entusiastar. I tillegg verkar det som om mange politikarar er i overkant entusiastiske, uansett politisk ståstad, til dømes digitaliseringsminister Karianne Tung (AP), som hadde det bisarre målet om at 80% av offentleg sektor skulle «ta i bruk KI» innan 2025. Kvifor ein skal tvangsfora offentleg sektor med internasjonale tek-gigantar som skapar fleire problem enn dei løyser, har eg ikkje sett noko rasjonelt svar på, anna enn at det har med makt og pengar å gjera. Ein kunne fint heller ha argumentert for å forby ukritisk KI-bruk i staten, slik at me til dømes ikkje gir fascistiske tek-gigantar unødvendig innsyn i sensitive data, men dette er vel ikkje ei politisk vinnarsak.

  • KI-skam

    Overraskande mange folk publiserer presumptivt seriøse sakprosatekstar som dei har laga med KI/LLM, til dømes debattinnlegg, artiklar og jamvel heile bøker, som boka Lise vs. Gianni, som Cappelen Damm måtte trekkja frå marknaden fordi ho openbert ikkje var lesen av eit einaste menneske.

    Lat meg seia det klårt: Viss du nyttar KI på denne måten, så er du ein idiot. Du har hoppa over sjølve tenkinga, som er det essensielle, og gått rett på formidlinga, men kva er det du formidlar? Det er akkurat det same som kva som helst idiot hadde fått ut av språkmodellen dersom ho eller han hadde putta inn det du har starta med.

    Mange vil innvenda at dei berre nyttar LLM-teksten som eit utgangspunkt. Det er fleire problem med dette, som kjem an på kva type tekst det er snakk om. Det mest openberre er framleis at du hoppar over det viktigaste (tenkinga), og deretter prøver å ettermontera noko som liknar. Det vil også vera lett å lata seg føra av det som allereie er der, å lura seg sjølv til å formidla noko som ser kurant ut, men ikkje er det.

    Dersom teksten skal verta din eigen, må han redigerast til det punktet at du i praksis har skrive han ein gong til; det er ingen snarveg om du ikkje tek snarvegar. Dersom du skal spara tid eller arbeid, må du lata LLM ta nokre avgjerder for deg, og straks du gjer det, gir du også avkall på integriteten til teksten. Du innrømmer at du spelar terning.

  • Tyrann

    Kunne eg ha vorte ein tyrann? Dersom eg hadde makt lik Vladimir Putin eller ein annan diktator, kunne eg ha gjort same slags ting? Det er ein glidande overgang frå det punktet der ein byrjar å misbruka makt til når det byrjar å verta for seint å angra. Ein vert paranoid, fryktar for livet sitt, kjenner at det er livsviktig å undertrykka fiendar, å triumfera på eit eller anna vis, men for kva?

    Med eitt er ein ein gammal mann, fanga i ei rolle som ein ikkje kan gå ut av. Ein har sendt fleire hundre tusen landsmenn og naboar i døden, øydelagd diplomatiske relasjonar for all overskodeleg framtid og gjort seg til hatobjekt for den siviliserte verda. Men for kva? Ein tåpeleg draum, eit forfengeleg sjølvbilete.

    Sender du mange nok i døden, vert du ein stor mann i historia. Korleis forstår me at Aleksander den store og Napoleon – to elles lærde og kloke menn – kunne forårsaka så mykje død og liding over private, tåpelege maktambisjonar? Og kor stor del av historia er forma av einskildmenneske med manglande bakkekontakt, med grandiose personlegdomsforstyrringar – folk som nærast er narra til å tru at dei er betre og viktigare enn alle andre?

    Å styra eit heilt land som diktator, å ha så mange lagnader i hendene, ville ha tært på samvitet, gjort meg nomen. Ein kan ikkje gjera alle til lags. Ein tek til å forakta dei som aldri er nøgde. Og kva om ein gir frå seg makta, kva om det skal haldast val, kven vil då vinna fram? Einkvan vil sjå sitt snitt til å kuppa makta, heilt sikkert. Nei, det kan ein heller ikkje lata skje. Ein kan ikkje lata grupper væpna seg, ein må halda på kontrollen.

  • KI-bilete og statusen til biletmediet

    At KI-skapte bilete vert meir vanlege, endrar korleis eg ser på bilete. Eg brukar tid på å lura på om eit bilete er KI-skapt, og granskar det på ein annan måte enn eg ville ha gjort før. Dette er ikkje berre eit problem som sit i hovudet mitt, for eg har blitt slik av å utsetjast for bilete som ikkje heng på greip – bilete der eg prøver å finna ei meining som ikkje er der.

    I utgangspunktet ser eg nøye på bilete. Eg har interesse for visuell kunst, har fotografert og redigert mykje bilete og video, og har også litt utdanning på feltet, så eg ser på bilete og tenkjer over kva dei seier, også teikningar, måleri og illustrasjonar. Det finst mange som ikkje er vane med å gjera dette, og har eit mindre medvite forhold til bilete, og det er ikkje sikkert dei opplever den same frustrasjonen med stadige KI-bilete. For desse kan det henda at dei fleste slike bilete glir motstandslaust forbi, saman med andre typar bilete.

    I ein visuell kultur med stadig fleire av desse syntetiske elementa, trengst det meir medvit kring bilete og biletbruk, men det kjennest som om utviklinga går den andre vegen, at statusen til biletmedium vert lågare, at bruk av KI kan gjera at mange lærer seg til å ignorera bilete endå meir, ikkje bruka tid på dei, og at også bilete som er laga av menneske som har ein intensjon og noko å formidla med biletet får lågare verdi som følgjer av dette. Det vil seia at me ikkje berre erstattar menneskeleg meining med meiningslaus etterlikning, men også at grunnlaget for å sjå meininga vil forvitra. Bruk av slike bilete er ikkje berre respektlaust overfor mottakaren, det er ei grunnleggjande misforståing av kva kommunikasjon er. Det er å tru på at det finst eit surrogat for kommunikasjon.

  • Ferdigtygde synspunkt

    Ofte kan eg kjenna at ferdigtygde synspunkt i liten grad interesserer meg, men mange har desse, og flaggar dei i tide og utide. Slike synspunkt kan ein ta frå folk ein av ulike grunnar identifiserer seg med, og ein treng ikkje å skaffa seg grunnleggjande kunnskap om kvifor desse synspunkta eventuelt kan vera riktige. Det er heller ikkje sikkert at dei ein tek det frå har denne kunnskapen, men det er i praksis heller ikkje viktig, så lenge ein kan høyra til i den rette gruppa.

    Det er lett å hamna i eit landskap der samtale, diskusjon og debatt er vanskeleg å skilja frå einannan.

    Korleis får me genuine og verdifulle samtalar, der ein stiller seg saman om ei felles undring, eit ynskje om å nærma seg innsikt kring eit tema? Det skjer nok lettast andlet til andlet, i eit format der ein ikkje aktivt prøver å misforstå kvarandre, men desse situasjonane synest det å verta færre av, medan stadig fleire formar meiningane og samtalestilen sin ut frå ei digital offentlegheit der merksemd er valuta.

  • Kjensler og tekstmeldingar

    Det er nokre år sidan det brått gjekk opp for folk flest at ungdommar hadde teke til å synast at det verkar surt å nytta punktum i SMS og direktemeldingar. Anten det, eller så var det altfor «care», altså at ein vert lesen som ukul fordi ein bryr seg for mykje om grammatikk.

    Dessutan får eg kjensla av at det verkar surt å ikkje nytta smilefjes, og det skal ikkje vera kva som helst smilefjes, ikkje det vanlege smilefjeset, som kan tolkast som passiv-aggressivt, men det smilefjeset med lukka augo og raude kinn, det er liksom det ekte smilefjeset.

    Kvifor er det då ikkje «care» å nytta smilefjes og å bry seg så mykje om å nytta akkurat korrekt smilefjes? Vel, det er fordi du anstrenger deg for å gi mottakaren ei god kjensle (implisitt: ingen får ei god kjensle av korrekt grammatikk).

    Ein kan nok vera ein slik som skriv med korrekt teiknsetjing og aldri nyttar smilefjes, men har du fyrst falle uti og nytta smilefjes ein gong, så vil det merkast dersom du ikkje nyttar det neste gong. Det vert som å smila til nokon du møter, og deretter ikkje gjera det lenger.

    Vidare verkar det å vera etablert at ein i SMS-språket nyttar sterkare positive ord. Ein kan ikkje berre seia at noko er ok, men ein må seia at det er supert, konge eller heilt glimrande. Det er heller ikkje «care», av same grunn som at smilefjes ikkje er det. Rett nok er det litt «care» å bry seg om kva slags nye normer tenåringar finn på, men det går ikkje an å bry seg så mykje om det som dei gjer sjølve.